Met 4-6 RI per ss "Sloterdijk" naar Ned.-Indië

(Rotterdam zondag 20 juni 1947 - Batavia 16 juli 1947)

De "Sloterdijk" vlak voor vertrek in de Merwehaven

De "Sloterdijk" werd in 1939 te water gelaten en kwam uiteindelijk in februari 1940 als vrachtschip in de vaart. Al in 1941 werd het schip verbouwd tot troepentransportschip en kwam het voor de US War Shipping Administration te varen. Na de Tweede Wereldoorlog kwam het schip in 1946 in dienst van de Nederlandse regering en voer tot in 1948 in opdracht van het Ministerie van Oorlog. Hierna keerde het terug naar de oorspronkelijke eigenaar de HAL.

Aanvang van de reis

 

Voor aankomst in de Rotterdamse haven heeft de trein een tussenstop

Zondag 20 juni '47: De "Sloterdijk" ligt dan al aan de kade van de Merwehaven en wacht totdat alle militairen aan boord zijn, zodat het aan haar reis naar Batavia kan beginnen. Een aantal militairen is inmiddels al aan boord en heeft zelfs al een nacht doorgebracht op het schip. In totaal worden er 1417 militairen aan boord verwacht en dat betekent dat het behoorlijk druk zal worden. De militairen die aan boord komen behoren nagenoeg allemaal toe aan twee regimenten infanterie, dat zijn 4-6 RI met 694 man en 4-9 RI met 661 man. Verder komen er 40 man van een KNIL-detachement aan boord en 17 man voor de C.O.T. Daarbij zijn zes man van een medisch team, die tijdens de reis Indische vormgeving zullen geven. Alle officieren en een groot aantal onderofficieren, waarvan 6 sergeanten van de scheepspolitie, zullen een onderkomen in de hutten hebben. De overige militairen zullen het met de ruimen moeten doen, waar de bedden 4 hoog gestapeld zijn en behoorlijk dicht op elkaar staan.

Voor het aan boord gaan

Geduldig wachten de militairen met hun bepakking totdat ze aan boord mogen. Op de achtergrond zijn de zwaargehavende loodsen te zien, die tijdens de oorlog door de Duitsers in brand werden geschoten en nog niet volledig zijn hersteld.

Nog even snel poseren en dan aan boord

Terwijl de muziekkapel marsmuziek speelt gaan de laatste militairen aan boord

De loopplank mag weg en de trossen kunnen los 

De typische fruitloodsen aan de Merwehaven

De foto hierboven werd genomen tijdens een eerdere reis met de "Sloterdijk", omdat deze foto de karakteristieke loodsen van de Merwehaven zo goed weergeeft is hij geplaatst. De HAL en de KRL hadden beide hun eigen complex in het Rotterdamse havengebied, maar die waren niet toereikend genoeg om alle troepentransporten te kunnen verwerken. De Merwehaven lag niet ver van beide havens verwijdert en werd prima geschikt bevonden ter aanvulling. Hoewel veel minder bekend, werden vanuit deze haven enorm veel militairen naar Ned.-Indië verscheept.

Tijdens het embarkeren van een troepentransportschip zijn alleen officiële lieden als militairen en personeel op de kade toegestaan, maar vlak voordat de "Sloterdijk" vertrekt worden ook familie en vrienden op de kade toegestaan. Nadat alle militairen zijn ingescheept volgt eerst een inspectie en daarna meteen de eerste sloepenrol. Als de "Sloterdijk" de haven verlaat is het al 17.50 uur en na veel gewuif naar alle achterblijvers vaart het over de Nieuwe Waterweg richting de Noordzee. Eenmaal op zee aangekomen belanden ze meteen in dichte mist, zodat het schip voor anker gaat. Deze onverwachte tussenstop wordt benut om de bagage op te bergen en daarna het schip wat beter te verkennen. Voor nagenoeg iedereen is dit een hele belevenis. In het begin is het vooral wennen aan de beperkte ruimte in de smalle gangen en op de trappen. De eerste algemene bekendmaking die ze te horen krijgen komt van de geestelijke verzorgers: De dagelijkse afsluiting is op het achterdek en zal van 19.15 uur tot 19.30 uur duren. Vanavond worden ze vanzelfsprekend ook voor het eerste met de stapelbedden geconfronteerd. Dat is wel even wennen, maar met een beetje inschikken en heel veel geduld gaat het eigenlijk best wel goed.

Maandag 21 juni '47: De mist is vanochtend om 03.00 uur weer verdwenen, zodat de "Sloterdijk" haar reis kan voortzetten. Als het dagelijkse leven op gang begint te komen kunnen ze al meteen gebruik maken van de eerste Heilige Mis. Deze begint al om 05.45 uur en dag is natuurlijk wel erg vroeg. Voor 4-6 RI wordt deze in de toneelzaal gehouden en voor 4-9 RI op het achterdek. Daarna volgt het eerste ontbijt aan boord. Met de knipkaart in de hand is het wachten op je beurt bij het aardappelenhok. Als de maaltijdenkaart eenmaal is voorzien van het eerste gaatje, volgen ze met een 'plate' in de hand de rij tot ze een schep pap opgediend krijgen, daarna brood, beleg, een klontje boter en een mok met thee. Hierna moeten ze naar een toegewezen tafel en werken ze de hele handel naar binnen. Een aantal jongens moeten het ontbijt helaas staande nuttigen. Er waren wel zitplaatsen, maar blijkbaar niet voor voldoende. Bij kalm weer is dat natuurlijk niet zo'n probleem, maar het als slecht weer is moet je wel van goeden huize komen om niet te morsen. 

De kust van Nederland en België hebben ze inmiddels achter zich gelaten en om 09.00 uur varen ze langs het Nauw van Calais. Op dat tijdstip wordt er ook appèl gehouden en vanwege de beperkte ruimte aan dek kan dat niet zonder de nodige aanpassingen. Voor 4-6 RI zal het appèl op het voordek worden gehouden en voor 4-9 RI op het achterdek. Tijdens dit appèl wordt meteen de indeling van alle corveeploegen bekend gemaakt.

'Vrolijke' gezichten tijdens het aardappeljassen

Deze is als volgt: Twintig jongens moeten aardappelen schillen, tien krijgen dienst in de troepeneetzaal, veertien moeten in de troepen-pantry helpen en drie jongens boffen bijzonder, want zij mogen de troepen-w.c. 's schoonhouden. Verder zullen vier jongens klusjes voor de troepenkeuken doen, twee voor de kajuitkeuken, twee voor de officiers-pantry, drie als hulp in het magazijn, zes voor dekonderhoud, vier als hulpkok, twee bakkers en twee slagers. Dit alles zal onder leiding van een Sergeant-Majoor in goede banen geleid moeten worden. Als de indeling eenmaal bekend is, moeten ze meteen aan de slag. Al werkend varen ze door Het Kanaal, langs Cherbourg en zo richting de Golf van Biskaje. 

Dinsdag 22 juni '47: Als iedereen al in bed ligt, vaart het schip om 01.00 uur langs Brest en het eiland Quessant. Om 06.00 uur begint de dag met opstaan, wassen en het bed opmaken. Daarna kunnen ze om 08.00 uur ontbijten en om 09.00 uur moeten ze aantreden voor appèl. Tijdens het appèl worden nog enkele instructies gegeven over zaken die gisteren zijn voorgevallen en niet door de beugel kunnen. Zo wordt met klem verboden om met behulp van touwtjes het water uit de kranen te laten lopen, dit vanwege de watervoorraad. Ook zal er extra controle komen op het tijdstip waarop men de kantine moet verlaten, om uiterlijk om 22.00 uur in bed te kunnen liggen. Na het ochtendappèl kunnen ze om 10.00 uur de hoogmis bijwonen. Het weer is vandaag prima en dat komt goed uit, want juist in de Golf van Biskaje kan het bij slecht weer behoorlijk spoken en dan zouden velen ten prooi kunnen vallen aan zeeziekte.

De jongens die zeeziek zijn liggen nog wat bij te komen 

Woensdag 23 juni '47: Om 01.50 uur passeren ze Kaap Finisterre en dat houdt in dan ze de noord/west kust van Spanje hebben bereikt. In de loop van de dag varen ze langs de westkust van Portugal en rond middernacht is Kaap St. Vincent bereikt. Vandaag werd ook de scheepskrant De Sloterdijker rondgedeeld. Hierin staat o.a. reisinformatie als vaarafstanden, snelheden en bezienswaardigheden en voor de ontspanning raadsels en puzzels.  

Inmiddels varen ze langs Gibraltar

Donderdag 24 juni '47: Om 10.00 uur varen ze met verminderde snelheid door de Straat van Gibraltar. Hiervoor is veel belangstelling en twee uur later, precies om 12.00 uur, kunnen ze de enorme rotsvesting goed waarnemen. Zoals wel vaker bij een bezienswaardigheden gebeurt, gingen alle jongens massaal aan een kant van het schip staan. De enorme Rots van Gibraltar was per slot van rekening alleen aan bakboordzijde te zien en dat komt de stabiliteit van het schip natuurlijk niet ten goede. Op vriendelijk maar dringend verzoek van de gezagvoerder moesten ze zich zo snel mogelijk verspreiden, zodat het schip goed bevaarbaar bleef. Dit is op hetzelfde moment dat ze tussen Europa en Afrika doorvaren. De rest van de dag varen ze langs de Noord-Afrikaanse kust en er is regelmatig iets te zien. Als ze het Middellandse Zee-klimaat hebben bereikt, mogen ze een luchtiger tenue aantrekken. Ze zijn natuurlijk nog niet gewend aan de hogere temperaturen en ondanks de nodige waarschuwingen, zijn er toch een aantal jongens die te lang van de zon genieten en verbrandingen oplopen.

Vrijdag 25 juni '47: Vandaag wordt het tweede scheepskrantje uitgedeeld. Hierin staat, dat op 25, 26 en 27 juni onder leiding van sergeant Rits cabaretvoorstellingen zijn, die door en voor beide regimenten worden gegeven. Deze voorstellingen worden goed bezocht en mogen zeer geslaagd worden genoemd. Nu ze met zoveel mensen voor enkele weken op elkaar zijn aangewezen, is dergelijk ontspanning natuurlijk van harte welkom. Voor een groot deel van de reis is eigenlijk niet veel meer dan water en lucht te zien en dan kan de verveling makkelijk toeslaan. Het NIWIN had er gelukkig voor gezorgd dat er ook voldoende boeken en spelletjes aanwezig zijn, zodat ze die bij verveling mogen lenen.

Zaterdag 26 juni '47: Varend over de Middellandse Zee passeren ze vandaag aan stuurboord de Noord-Afrikaanse landen Algiers en Tunis. Na Bizerta varen ze langs het eiland Pantellaria, dat ten oosten van Tunis en ten zuiden van Sicilië ligt.

Zondag 27 juni '47: Er zit inmiddels een week op en ondanks de ingelaste stop op de Noordzee verloopt de reis voorspoedig. Ze varen nu ten zuiden van Sicilië verder over de Middellandse Zee en passeren het Italiaanse eiland Malta en het Griekse eiland Kreta.

Maandag 28 juni '47: Na Kreta naderen ze de Egyptische kust en varen ze richting Port Saïd. Bij deze bunkerplaats krijgen de militairen hun tropenkleding uitgereikt. Hier in Port Saïd wordt tevens brandstof bij gebunkerd bij de Shell. Dit gebeurt via een drijvende olieleiding, ook een waterboot komt langszij.

Belangstellend wordt er gekeken naar de loodsboot  

 Port Saïd met het paleisachtige gebouw van de Suezkanaal-Maatschappij

Dinsdag 29 juni '47: Vandaag is Prins Bernhard jarig en hoewel er normaal droog (zonder alcohol) wordt gevaren, wordt het toch gevierd met een flesje bier. Het is 14.00 uur als er een loods aan boord komt om het schip de haven binnen te leiden. De "Sloterdijk" zal hier vandaag blijven en morgen pas vertrekken. Passagieren zit er helaas niet in, maar er is wel genoeg te zien en te doen. Het schip wordt hier bevoorraad en de post komt aan boord. Er kan het nodige worden ingekocht bij de handelaren, die hier in kleine bootjes massaal rond het schip ronddobberen. Ook de alom bekende goochelaar is weer van de partij en zo vliegt de tijd voorbij.

De Gedenknaald langs het Suezkanaal

Woensdag 30 juni '47: Vanmiddag om 15.00 uur vertrekt het schip uit de haven van Port Saïd en begint het in matig tempo aan het stuk door het Suezkanaal. Dit kanaal (168 kilometer lang) werd gegraven door de Fransman Ferdinand de Lesseps. Om 16.45 uur naderen ze de havenstad Suez, waar zich weer hetzelfde toneel afspeelt als in Port Saïd.

Donderdag 1 juli '47: Wanneer ze over de Rode Zee varen passeren ze ook de Kreeftskeerkring. Lang leve de tropen en wat een hitte! Bij de Cadi kunnen ze vandaag de nodige inkopen doen en om een indruk te geven volgen er hier wat prijzen: Sigaretten kosten per tachtig stuks slechts fl. 1,25,  vijf sigaren 40 cent, een reep chocola 15 cent, zeven koeken 35 cent, Marvel-sigaretten zijn geheel gratis, een stuk zeep ook gratis en een zak drop 25 cent. Over boordgeld wordt tijdens deze reis niet gesproken! Vanavond zou er voor het eerst een filmvoorstelling zijn, maar die ging mooi niet door. Er was namelijk niemand die de apparatuur daarvoor wist te bedienen.

Vrijdag 2 juli '47: De gehele reis over de Rode Zee zal drie dagen in beslag nemen en nu zijn ze op de tweede dag.

Zaterdag 3 juli '47: Dit is de derde en laatste dag op de Rode Zee. Aan bakboordzijde ligt Jemen en om 22.30 uur komen ze op het meest zuidelijkste deel van de Rode zee aan bij de plaats Perim. Dat betekent dat ze de Golf van Aden naderen.

Zondag 4 juli '47: Ze varen inmiddels in de Golf van Aden en voor het eerst komen ze nu in stormachtig weer terecht. Helaas zal dat weer drie dagen aanhouden en hun achtervolgen tot op de Indische Oceaan.

Maandag 5 juli '4: De "Sloterdijk" vaart momenteel langs de kust van Somalië en in de vroege ochtend om 04.00 uur passeren ze, als nagenoeg iedereen nog in diepe rust is, Kaap Quardafui. Ze hebben nu de Indische Oceaan bereikt.

Dinsdag 6 juli '47: Voor de tweede dag zijn ze nu op de Indische Oceaan en het weer is nog steeds stormachtig. Zoals later zal blijken is dit wel de laatste dag dat ze slecht weer hebben. Dat is maar goed ook, want vanaf nu zullen ze nog zes volle dagen alleen maar water en lucht zien, voordat ze de Indische Oceaan zijn overgestoken.

 

Het muziekbandje is samengesteld uit jongens van 4-6 RI en 4-9 RI

Woensdag 7 juli '47: Voor de tweede keer kan nu inkopen worden gedaan bij de CADI. Het is nu zelfs mogelijk om een compleet rantsoen kopen te voor FL 3,75.

Donderdag 8 juli '47: Vanaf vandaag worden er voorzorgsmaatregelen genomen om malaria tegen te gaan. Het is vanaf nu verplicht om iedere dag twee kininetabletten te slikken. Iedereen moet met zijn beker gevuld met water aantreden en onder streng toezicht zijn pillen innemen. Voor vanavond en morgenavond zijn er een filmvoorstelling en een cabaretavond georganiseerd.

Vrijdag 9 en zaterdag 10 juli '47: Er is niet veel bijzonders te melden over deze twee dagen. Zaterdag werd er een injectie tegen de tyfus toegediend, die overigens geheel gratis was. Ondanks alle aanwijzingen om maar flink in beweging te blijven, door met de armen te zwaaien, vielen er toch zat slachtoffers. Zij, die er toch last van kregen, lagen enkele dagen beroerd in hun kooi.

Zondag 11 juli '47: Vandaag zal het de laatste dag zijn dat ze van het uitzicht op de Indische Oceaan kunnen genieten en hedenavond worden ze wederom getrakteerd op een filmvoorstelling.

Sabang is bereikt en dan kan er eindelijk gepassagierd worden

Maandag 12 juli '47: De "Sloterdijk" nadert om 09.15 uur de havenplaats Sabang op het eiland Poelau Weh. Dit is een natuurlijke haven die schitterend is gelegen in een baai. Hier op het meest noordwestelijke gelegen deel van Nederlandsch-Indië mogen ze passagieren. Eindelijk kunnen ze aan land en voor het eerst kennis maken met de producten, waar ze tijdens de Indische vorming over hadden gehoord. De jongens hebben voldoende tijd om te passagieren, want om 16.00 uur hoeven ze pas terug aan boord te zijn. Omdat om 17.15 uur de "Sloterdijk" de reis zal voortzetten. De oorspronkelijke bedoeling om naar Celebes te varen is gewijzigd. De reis wordt hiermee aanzienlijk verkort, want nu gaan ze naar de havenplaats Tandjong Priok bij Batavia.

Dinsdag 13 juli '47: De reis is alweer enkele uren in volle gang als ze de Straat van Malakka bereiken. Nu varen ze tussen Malakka en Sumatra door verder in zuidelijke richting.

Toeschouwers staan ongeduldig te wachten tot het Neptunusfeest begint

Woensdag 14 juli '47: Vandaag varen ze eerst nog door de Straat van Malakka, maar wat later op de dag passeren ze Singapore. Het gaat nog steeds in zuidelijke richting, nu de Evenaar tegemoet. Als het schip bij de Evenaar aankomt, wordt er verwacht dat iedereen om 13.45 uur in zijn korte broek aantreedt op het dek, zodat ze de ceremonie van het Neptunusfeest kunnen bijwonen. Het wordt een groot spektakel, waarbij veel zeewater en zeep gebruikt wordt en....., het kan er soms erg hard aan toe gaan. Als beloning krijgen alle aanwezigen het Neptunusdiploma.

Van toeschouwer bevordert tot 'uitverkorene' en dan heb je natuurlijk mooi pech!

Het Neptunusdiploma van soldaat de Redder van 4-9 RI

Donderdag 15 juli '47: Als de eilanden Banka en Billiton zijn gepasseerd komen ze in de Java Zee aan en dan komt het einde van deze reis snel naderbij.

In de haven van Tandjong Priok

Vrijdag 16 juli '47: Voor nu zit de reis er even op, maar ze moeten nog wel verder. Ze zijn in de haven van Tandjong Priok aangekomen en debarkeren hier. Op de kade is er nog tijd om wat foto's te maken, maar niet veel later moeten alle compagnies aantreden. Een lange colonne met lichte legertrucks nadert de kade en al snel rijden de trucks af en aan om de militairen naar hun voorlopige verblijfplaats te brengen.

Nog even poseren voor de boot

En ook nog een foto op de kade 

Het tentenkamp Tjideng Baroe

Eenmaal in de legertrucks rijden ze naar hun tijdelijke verblijf, het tentenkamp Tjideng Baroe. Tijdens deze rit doen ze veel indrukken op, eigenlijk te veel om op te noemen, maar de vervuilde rivieren en de armoede onder de mensen doet hun het meest.

Zaterdag 17 juli '47: De eerste dag van hun verblijf in het tentenkamp. De militairen worden opgewacht door de kwartiermakers. Deze zorgen ervoor dat ze in de juiste tent komen, zodat ze per compagnie zijn ingedeeld. In zo'n tent kunnen ze met acht man verblijven, het is niet echt ruim, maar wel ruimer dan op het schip. Slapen doen ze op een veldbed met daarboven een klamboe.

Zondag 18 juli '47: Het leven in het kamp valt best mee, het voornaamste waar ze zich al eerste mee bezig houden is het acclimatiseren. Gelijktijdig wordt in de gaten gehouden, of men de regels tegen malaria wel goed handhaaft. Slapen onder zo'n klamboe is geen enkel probleem en de nachten zijn gelukkig redelijk koel.

Maandag 19 juli '47: 's Ochtend is het al vroeg licht en dan blijft het tot een uur of tien best een aangename temperatuur, maar daarna wordt het al snel warm. Overdag is het gelukkig toegestaan om binnen het kamp met ontbloot bovenlichaam te lopen, maar dit mag alleen als de dienst dat toelaat. Om 16.00 uur begint de temperatuur te zakken en rond 19.00 uur is het alweer donker. Een groot nadeel hier is het eten. In het brood zitten torretjes en het warme eten is niet te pruimen. Alle klachten hierover schijnen niet goed over te komen, want de kwaliteit verbetert niet.

Dinsdag 20 juli '47: Vandaag wordt de gemoedelijke sfeer voor het eerst verstoord. Een aantal militairen moeten naar Batavia om daar een aantal posten te bewaken. Er zijn geruchten dat er iets staat te gebeuren, maar wat precies is niet bekend.

Woensdag 21 juli '47: Tot op heden is er nog niets gebeurd tijdens het posten. Wel horen ze dat door het voortdurend schenden van de Linggadjati-overeenkomst besloten is, om vanaf vandaag een Politionele Actie beginnen. Met deze eerste politionele actie zullen grote delen van Java en Sumatra worden bezet.

Donderdag 22 juli '47: Tijdens het posten in Batavia zijn er geen problemen voorgevallen, dus keren alle militairen vandaag terug naar het tentenkamp. De dagen dat ze hier nog gebivakkeerd verlopen rustig en het is zelfs mogelijk om te stappen in Batavia en dat is een belevenis op zich.

Met het ss "Sommelsdijk" naar Semarang

 De "Sommelsdijk" is het zusterschip van de "Sloterdijk"

De "Sommelsdijk" is dus net zoals de "Sloterdijk" eigendom van de HAL. Ook dit is van oorsprong een vrachtschip en werd naderhand geschikt gemaakt voor troepenvervoer en heeft het geruime tijd onder bevel van de Nederlandse regering gevaren. De levensduur van beide schepen waren hetzelfde, de "Sommelsdijk" kwam alleen een jaar eerder in de vaart en werd een jaar eerder gesloopt.

 

Drukte op het boven dek van de "Sommelsdijk"

Woensdag 28 juli '47: Na twaalf dagen in Tjideng Baro te hebben gezeten, krijgen ze vandaag opdracht om hun spullen te pakken en met volle bepakking om 13.00 uur aan te treden. In vrachtwagens worden ze weer naar Tandjong Priok. Als ze daar aankomen ligt de "Sommelsdijk" al klaar aan de kade, dus het embarkeren kan meteen beginnen. Als de trossen zijn losgegooid wordt pas bekend gemaakt dat ze naar Semarang vertrekken. Voor zover het mogelijk is zoekt iedereen een geschikt plekje op het bovendek, zodat ze alles goed kunnen zien terwijl ze de haven uitvaren.

Alle plekjes op het bovendek zijn benut, zelfs op de 3 tonners

Donderdag 29 juli '47: Vannacht heeft nagenoeg iedereen op het dek geslapen. Tenminste, totdat ze plotsklaps onaangenaam werden verstoord door een enorme plensbui. Ze probeerden natuurlijk zo snel mogelijk te schuilen, maar dat lukte niet iedereen, zodat veel jongens drijfnat werden. Gelukkig stond de zon alweer vroeg aan de hemel, zodat alles en iedereen weer snel droog was. Ze varen nu op volle zee en met dit rustige weer zal de reis voorspoedig verlopen. Tegen het middaguur komen ze bij Semarang aan en omdat hier geen goede haven is gaat het schip op de rede voor anker. Het aan wal zetten wordt met landingsboten gedaan en als ze eenmaal aan land zijn, worden ze naar de Djoernatan-kazerene gebracht.

Met dank aan brenschutter Albert Gort van 4-6 RI

Dhr. Albert Gort heeft over zijn Nederlands-Indiëperiode uitgebreid aantekeningen bijgehouden, ook de foto's zijn van hem afkomstig. Bij de thuisreis met de "Pasteur" zal u hem ook tegenkomen.

Voor een uitgebreide fotoreportage over zijn diensttijd in Ned. Indië kunt u terecht op: www.4-6ri.nl