Holland-Amerika Lijn

Inleiding

Vergeleken met de KRL en de SMN heeft de HAL veel minder schepen ingezet en mede doordat ze alleen biljetjes op scheepsnaam hebben uitgebracht, is het ook logisch dat er veel minder boordgeld werd uitgegeven. De schepen van de HAL waarop boordgeld werd gebruikt zijn de "Nieuw Amsterdam", de "Volendam" en de "Veendam". De biljetjes van de "Volendam" hebben veel weg van de KRL-biljetjes, maar die van de "Nieuw Amsterdam" en de "Veendam" hebben een geheel ander ontwerp.

S.S. "NIEUW AMSTERDAM"

De "Nieuw Amsterdam" kwam in 1938 als passagiersschip in de vaart. Toen WO2 uitbrak werd dit schip gevorderd en overgedragen aan het Britse Ministry of War Transport en kwam in beheer bij de Cunard White Star Line. Het schip vertrok naar Halifax waar het werd ontdaan van alle luxe en kunst. Daarna vertrok het naar Singapore waar het tot troepentransportschip werd omgebouwd. Met een capaciteit van 8000 man heeft de “Nieuw Amsterdam” zich voor de geallieerden tijdens de gehele oorlog buitengewoon verdienstelijk gemaakt. Toen het in 1945 weer onder Nederlandse vlag voer heeft het ook nog twee reizen van Southampton naar Singapore en terug gemaakt. Op de heenreis zaten vooral Nederlandse militairen aan boord die naar Ned. Indië moesten en op de terugreis voornamelijk repatrianten die uit het rumoerige Ned. Indië weg wilden. Tijdens de laatste reis als troepenschip keerde het over Southampton terug naar Rotterdam, waar het uiteindelijk weer werd omgebouwd tot een luxe passagiersschip.

Boordgeld

Van die twee laatste reizen is alleen van de tweede reis bekend dat er tijdens de thuisreis boordgeld werd gebruikt. Deze biljetjes hebben een geheel eigen ontwerp met waardes van 1, 5 en 10 cent. Op deze biljetjes werd geen maatschappijnaam vermeld en het is ook de enige serie biljetjes waarbij de lage waarde van één cent werd gebruikt. 

Av.HAL.Na.02b.1 (2) UITLEG

a. De biljetjes van de "Nieuw Amsterdam" vermelden geen maatschappijnaam.

b. Het zijn geen waardebonnen zoals gebruikelijk was, maar wisselbonnen.

c. De lage waarde van 1 cent werd bij geen enkele andere serie boordgeldbiljetjes gebruikt.

d. In tegenstelling tot andere series wordt nu de aanvangsdatum van de thuisreis vermeld, dus niet een vermoedelijke aankomstdatum.

e. De handtekening van de purser en het biljetnummer werden niet aangebracht tijdens het drukprocédé, maar achteraf handmatig toegevoegd met een stempel.

f. Deze biljetjes hebben geen serieletters maar een biljetnummer.

Av.HAL.Na.02b.1 (2) Av.HAL.Na.02b.5 (2) Gezocht 10 cent "Nieuw Amsterdam"

S.S. "VOLENDAM"

De "Volendam" is bij de werf van Harland & Wolff in Glasgow gebouwd en op 12 april 1922 als passagierschip in de vaart gekomen.  Ook de “Volendam” werd tijdens WO2 gevorderd en voer vanaf juni 1940 als troepentransportschip in dienst van het Britse Ministry of War Transport. Toen het schip op 30 augustus 1940 in konvooi voer werd het getorpedeerd. Alle opvarenden werden van boord gehaald en op drie andere schepen uit het konvooi geplaatst. Hierna werd de "Volendam" teruggesleept naar Engeland en bij het Isle de Bute aan de grond gezet. Later werd het schip weer vlot getrokken en voor herstel naar een scheepswerf bij Liverpool gebracht. Na de oorlog heeft het ook nog als troepenschip dienstgedaan op Nederlandsch Indië en kwam in sept. ‘48 weer in dienst van de HAL te varen. In 1951 werd de "Volendam" opgelegd en in 1952 gesloopt.

Boordgeld

De biljetjes van de "Volendam" zijn de enige biljetjes bij de HAL de veel gelijkenis vertonen met de biljetjes van de KRL, maar hebben wel enkele kleine verschillen.

Av.HAL.Vo.14b.50 (217) Uitleg

a. Het 50 cent biljetje van de "Volendam" is tot op heden het enige bekende biljetje met deze waarde.

b. De Volendam-biljetjes hebben géén serieletters.

c. Deze verzilveringsclausule is de enige die voor de "Volendam" werd gebruikt.

Av.HAL.Vol.09b.5 (212) Av.HAL.Vo.14b.10 (217) Av.HAL.Vol.09b.25 (212) Av.HAL.Vo.14b.50 (217)

Av.HAL.Vo.13b.100 (216) Av.HAL.Vo.09b.250 (212)

Tabel met reisgegevens van de "Volendam" en het tot op heden bekende boordgeld

  reisnummer reis van - naar einde-reisdatum op het biljet
1 Av.HAL.Vo.09a (212) uitreis  R'dam - T. Priok ca. 21-04-1949
2 Av.HAL.Vo.09b (212) thuisreis T. Priok - R'dam ca. 31-05-1949
3 Av.HAL.Vo.13a (216) uitreis R'dam - T. Priok ca. 25-10-1949
4 Av.HAL.Vo.13b (216) thuisreis T. Priok - R'dam ca. 02-12-1949
5 Av. HAL.Vo.14b (217) thuisreis T. Priok - R'dam ca. 12-03-1950
6 Av.HAL.Vo.21b (224) thuisreis T. Priok - R'dam ca. 17-01-1951

S.S. "VEENDAM"

Net als het zusterschip de "Volendam" is de “Veendam” gebouwd bij de werf van Harland & Wolff en kwam op 23 maart 1923 in de vaart. Tijdens het bombardement van Rotterdam lag de "Veendam" aan de Wilhelminakade, maar kon naderhand naar de Waalhaven gesleept worden. In 1941 werd het door de Duitsers gevorderd en vertrok op 30 mei ‘41 naar Duitsland om gedurende de rest van de oorlog dienst te doen als logementschip voor Duitse onderzeebootbemanning. Tijdens haar verblijf in Hamburg raakte de "Veendam" door bombardementen meerdere keren ernstig beschadigd en zonk zelfs gedeeltelijk. In oktober 1946 werd de "Veendam" gelicht en naar Amsterdam gesleept. Nadat het bij de Nederlandsche Dok- en Scheepsbouw Mij. werd hersteld voer het terug naar haar thuishaven in Rotterdam. In 1952 werd het schip uit de vaart genomen en in 1953 gesloopt.

Boordgeld

Van de “Veendam” is niet zo heel veel bekend over het gebruik van boordgeld. Dit schip heeft niet op Ned. Indië gevaren en alleen van reis no: 136 is bekend dat er boordgeld werd gebruikt. Deze reis begon op 19 sept. ’47 in Rotterdam en voer met emigranten over Southampton naar New York, waar het op 29 sept. '47 arriveerde. De thuisreis vanuit New York begon op 14 okt. ’47 en ging ook weer over Southampton terug naar Rotterdam, waar het schip op 25 okt. ’47 de thuishaven binnenvoer.

a. Tot op heden zijn van deze reis alleen de 5 en 10 dollarcent bekend en hebben ze allen hetzelfde biljetnummer.

b. Deze biljetjes zijn in Amerikaans Courant met tussen haakjes de Nederlandse waarde.

c. De verzilverings-clausule