De laatste thuisreis van het ss "Nieuw Amsterdam" als troepentransportschip

Singapore - Southampton - Rotterdam (16 maart '46 - tot 10 april '46)

Kaart door OVW' er Gerrit van Maanen verzonden naar het thuisfront

Reisdata zoals het scheepslogboek vermeld

Op deze thuisreis heeft de "Nieuw Amsterdam" 3598 passagiers aan boord. Niet alleen repatrianten, maar ook tientallen terugkerende Nederlandse militairen. Ook zijn enkele honderden Engelse militairen aan boord, die op groot verlof gaan en in Southampton zullen debarkeren. De vrouwen en kinderen slapen op stapelbedden in hutten die minimaal voor 9 personen zijn ingericht. De wat oudere kinderen slapen op een lagergelegen dek, waar tegen bedtijd hangmatten worden bevestigd. De repatriërende mannen en militairen met een lage rang moeten het doen met de slaapzalen in de ruimen.

Dinsdag 26 maart '46: Op de altijd zo snikhete Rode Zee heerst tijdens deze reis een flinke storm, wat een hoop zeezieken oplevert. Een repatriant weet zich te herinneren, dat ze voordat de storm uitbrak een maaltijd met rode bieten hadden genuttigd, met als resultaat dat over het gehele schip rode kots plekken waren te vinden. De volgende dag zal nabij de stad Suez in het depot van Ataka kleding worden verstrekt. Aan winterkleding was het meest behoefte.

Dinsdag 2 april '46: Maandagavond 1 april arriveert de "Nieuw Amsterdam" in de haven van Port Saïd waar het zal bunkeren. Zoals bij reizen met repatrianten gewoonlijk is, zal ook nu een informatief boekje worden verstrekt met de titel 'Aan onze repatriërende landgenoten'. Om onbekende reden wordt dit boekje pas op 27 maart verstrekt. De reis is dan al voor het grootste deel voltooid, zodat de belangrijke informatie die er instaat zijn doel voorbij schiet. In het boekje wordt namelijk vermeld dat, wanneer men geen familie in Nederland heeft of daar nooit is geweest, zich ernstig moet afvragen of het verstandig is om af te willen reizen.

Informatief boekje voor de repatriant

Verder wordt er informatie gegeven over belangrijke zaken waarmee men zoal te maken kan krijgen, dit zowel vóór als tijdens de reis en bij aankomst in Nederland. Het boekje is bestemd voor repatrianten in het algemeen, dus niet alleen voor reizen met de boot, maar ook voor het vliegverkeer. Bij het openen van het boekje zie je als eerste een foto van Koningin Wilhelmina, van vlak na haar terugkeer uit Engeland. Vervolgens een voorwoord waarin er de nadruk op wordt gelegd, hoe beroerd het voor alle repatrianten is geweest tijdens de Japanse overheersing enerzijds en de Duitse bezetting anderzijds. Als repatriant zal je, ondanks de slecht op gang komende en herstellende naoorlogse economie, van harte welkom zijn in Nederland. Men verwacht van beide kanten wel, dat er zoveel mogelijk gedaan zal worden om alles zo soepel mogelijk te laten verlopen.

Boekje van de Repatriëringsdienst

Enkele fragmenten uit het boekje

Het boekje staat vol met belangrijke tips waarmee de repatriërende rekening dient te houden. Zo ook over de reisbagage, de in te dienen formulieren voor vertrek en wat men voor de medereizigers zou kunnen betekenen. Hoe tijdens de tussenstop in Ataka de kleding zal worden uitgedeeld, wat men bij aankomst in Southampton kan verwachten en hoe de afhandeling in de Nederlandse havens zal verlopen. Ook staat erin vermeld; dat wanneer er geen familie en of opvang in Nederland is geregeld, men ten sterkste moet bedenken of het wel verstandig is om naar Nederland af te reizen.

OVW'er Gerrit van Maanen

Bewijs van aanmelding als OVW'er

Groepsfoto van 1-8 RI, Gerrit is de 7e knielend links vooraan

Aan boord was ook OVW'er Gerrit van Maanen welke bij 1-8 RI was ingedeeld. Gerrit heeft zowel de eerste uitreis als de laatste thuisreis met de "Nieuw Amsterdam" meegemaakt (zie uitreis 62), Na eerst in Aldershot te zijn geweest ging hij via Southampton met de "Nieuw Amsterdam" naar Malakka, alwaar hij voor enkele maanden was gestationeerd, totdat er toestemming kwam om naar Ned.-Indië te kunnen afreizen. Na enkele maanden op Malakka te zijn geweest werd Gerrit echter ziek, waardoor hij werd afgekeurd. Zo ging hij met enkele tientallen lotgenoten ook weer met de "Nieuw Amsterdam" terug naar Holland. Aan hem heb ik niet alleen een aantal bijzonder interessante dokumenten te danken, maar ook de hieronder afgebeelde boordgeldbiljetjes.

Het boordgeld

Op het boordgeld van andere schepen staat veelal  alleen de geplande eindereisdatum vermeld, maar bij de biljetjes van de "Nieuw Amsterdam" is dat juist de vertrekdatum 16 maart 1946. Uit deze datum kan worden afgeleid, dat dit boordgeld niet werd gebruikt tijdens het eerste deel van de reis, vanuit Soerabaja richting Singapore. Deze biljetjes zijn dus vanaf Singapore naar Holland pas in gebruik genomen!

Van de laatste twee reizen die de "Nieuw Amsterdam" als troepentransportschip maakte, werd alleen tijdens de laatste thuisreis boordgeld gebruikt. Het is een serie van drie coupures, eenzijdig bedrukt op dik stevig papier. De drie coupures hebben allen hetzelfde formaat, maar werden wel in drie verschillende kleuren uitgebracht.

De drie wisselbons waarvan de 10 cent helaas nog ontbreekt

Het serienummer van vijf cijfers, werd na het drukproces van de biljetjes met behulp van een rotatiestempel handmatig toegevoegd. De handtekening van de purser werd ook naderhand pas toegevoegd, eveneens met een stempel. Deze serie biljetjes is overigens de enige serie waarbij de laagste waarde van 1 cent in omloop werd gebracht.

Aankomst in Rotterdam 10 april 1946

De "Nieuw Amsterdam" kwam op 10 april 1946 aan op haar eindbestemming in Rotterdam. Het Ministery of War Transport in Engeland had het schip twee dagen eerder, dus op 8 april 1946, weer vrijgegeven, zodat het schip kon worden overgedragen aan haar rechtmatige eigenaar, de Holland-Amerika Lijn. 

 In de vroege ochtendschemer van woensdag 10 april 1946

De laatste meters worden volbracht bij de Wilhelminakade

Na bijna zes jaar dan eindelijk weer veilig in de thuishaven van Rotterdam

Dit is het einde voor de "Nieuw Amsterdam" als troepentransportschip. Het schip vertrekt naar de RDM en zal wederom geschikt worden gemaakt als cruiseschip. De verbouwingskosten vallen echter enorm hoog uit en overtreft zelfs ruimschoots het bedrag waarvoor het werd gebouwd. In 1947 komt het schip weer in de vaart. 

Gezocht, aanvullende reisinformatie!