Het gebruik van munten en passagierscheques

Voor de uitgifte van munten waren de HAL, de SMN en van Ommeren verantwoordelijk, de KRL speelde hierin geen enkele rol. De HAL bracht slechts drie waardes in omloop, de 5, 10 en 25 cent.

Voor- en keerzijde van de munten bij de HAL 

Van Ommeren had een waarde meer in omloop dan de HAL. De laagste waarde van 5 cent werd door deze maatschappij echter niet uitgegeven, wel de 10, 25, 100 en 250 cent. 

Voor- en keerzijde van de munten bij van Ommeren 

De SMN bracht de meeste waardes in omloop; namelijk de 5, 10, 25 (rond), 25 (vierkant), 50, 100, 250 en 500 cent. Het kwartje werd in twee uitvoeringen in de roulatie gebracht, dit omdat de eerste ronde uitvoering in brons vervangen moest worden. Vanuit Amerika kwamen veel klachten, dat dit eerste ronde type daar regelmatig in automaten werd tegengekomen en dat was natuurlijk niet ten gunste van de verkopende partij. Hierdoor besloot de SMN om het ronde kwartje te vervangen voor het vierkante model.

Voor- en keerzijde van de munten bij de SMN 

Vóór het in omloop brengen van boordgeld waren er bij de SMN al drankcoupons in omloop zijn geweest. Het gebruik van deze coupons was in principe eender als bij het boordgeld. De drankcoupons werden ook vooraf ingekocht ter betaling. Dat systeem werkte goed, maar er was wel een hele omslachtige administratieve nacontrole aan verbonden. De omzet aan drank voor een enkele reis op bijvoorbeeld een groot passagiersschip als de "Oranje" was ongeveer 70.000 gulden. Als je zo'n groot bedrag moest omzetten in drankcoupons, dan zou dat vanzelfsprekend een enorme papierlawine met zich meebrengen, want al die drankbonnetjes moesten aan het einde van de een reis steeds weer opnieuw nageteld worden. Het nieuwe boordgeld zou dus veel minder administratief werk uit met zich meebrengen. De Rijksmunt in Utrecht (bekend voor het vervaardigen van alle Nederlandse munten) kreeg in 1947 de opdracht om ook deze munten te slaan.

Praktisch en curieus was het boordgeld van de SMN zeker te noemen. Het succes was zelfs zo groot, dat deze munten ook na de beperkende deviezenmaatregel nog jaren in omloop zijn gebleven. Voor scheepvaartmaatschappijen was het een financiële meevaller dat munten na een reis vaak niet werden ingewisseld, maar werden meegenomen als souvenier. Tijdens de reis waren de barkeepers, scheepsfotograaf en winkeltjes de grootste ontvangers van dit boordgeld, zij stortten hun inkomsten tijdens de reis regelmatig bij de administrateur, die op zijn beurt hier een kwitantie voor uitschreef. 

 

 Folder over het gebruik van de munten (SMN)

Semper Mare Navigandum

Nauw betrokken bij de ontwikkeling van de munten voor de SMN was de heer Jan Bax, die werkzaam was op de afdeling Financiën. Vermoedelijk geïnspireerd door de spreuk GOD ZIJ MET ONS op onze guldens en rijksdaalders, zocht hij naar een passend randschrift voor dit boordgeld. Hij deed dat in samenwerking met zijn goede vriend Nijenhuis, die directeur was bij het Hervormde Kerkeraadsbestuur in Amsterdam. Dhr. Nijenhuis had door zijn werk veel contact met predikanten en kwam hierdoor op de Latijnse spreuk SEMPER MARE NAVIGANDUM, dat DE ZEE ZAL ALTIJD WORDEN BEVAREN betekent. Dat was een korte, krachtige en vooral toepasselijke spreuk voor deze munten. De 50 cent en hogere waarden werden van deze randschrift voorzien.

Folder met de koers voor deze munten (SMN)

De passagierscheques (SMN)

Bij de SMN zijn ook passagierscheques met waardes van 10 en 25 gulden in omloop geweest. Het verdiende aanbeveling om deze cheques vóór aanvang van een reis aan te schaffen. Ze waren alleen tegen contante betaling verkrijgbaar, bij de afdeling Financiën der Maatschappij of haar agentschappen. Zo kon men tijdens de reis tegen inlevering van zo'n cheque boordgeld aanschaffen.

Passagierscheque van 10 gulden

Het was ook mogelijk om met zo'n cheque grote uitgaves te doen, zonder dat daarbij munten aan te pas kwamen. Zo kon de administrateur een cheque fiatteren bij bijvoorbeeld grote aankopen in de scheepswinkel of tijdens excursies. Het fiatteren gebeurde op de achterzijde van een cheque als zijnde 'Direct betaald'. Naderhand werd dit bedrag dan in mindering gebracht op de totaalwaarde van zo'n cheque.

Folder over het gebruik van passagierscheques en muntgeld

Bepalingen betreffende het geldverkeer op de SMN-schepen